Ngân hàng Nhà nước gồm những ngân hàng nào? Phân tích chuyên sâu 2026
Câu hỏi “Ngân hàng Nhà nước gồm những ngân hàng nào?” là một thắc mắc phổ biến khi tìm hiểu về hệ thống tài chính Việt Nam. Thực chất, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) là cơ quan quản lý nhà nước, không trực tiếp bao gồm các ngân hàng thương mại. Tuy nhiên, có một nhóm các ngân hàng thương mại mà Nhà nước nắm giữ phần lớn cổ phần chi phối, đóng vai trò xương sống trong hệ thống ngân hàng. Bài viết này sẽ cung cấp cái nhìn chi tiết và cập nhật nhất về các ngân hàng thương mại nhà nước, vai trò của chúng và những thay đổi dự kiến đến năm 2026.
Vai trò then chốt của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
Trước khi đi sâu vào các ngân hàng thương mại nhà nước, cần làm rõ vai trò của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. NHNN là một bộ của Chính phủ, thực hiện chức năng quản lý nhà nước về tiền tệ và hoạt động ngân hàng. Các nhiệm vụ chính bao gồm:
- Hoạch định chính sách tiền tệ quốc gia.
- Phát hành tiền, quản lý hối đoái và dự trữ ngoại hối nhà nước.
- Thực hiện nghiệp vụ thị trường mở.
- Giám sát hoạt động của các tổ chức tín dụng.
- Quản lý rủi ro hệ thống.
- Thực thi chính sách bảo hiểm tiền gửi.
NHNN không phải là một ngân hàng thương mại, mà là cơ quan điều tiết, giám sát toàn bộ hệ thống các ngân hàng và tổ chức tín dụng hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam.
Các Ngân hàng Thương mại Nhà nước: Xương sống của hệ thống
Khi đề cập đến “Ngân hàng Nhà nước gồm những ngân hàng nào” theo cách hiểu thông thường, chúng ta đang nói đến các ngân hàng thương mại mà Nhà nước giữ vai trò chi phối. Đây là các ngân hàng thương mại cổ phần có vốn nhà nước chiếm tỷ lệ lớn, thường là trên 50%. Chúng được xem là “Big 4” hoặc nhóm “Ngân hàng Quốc doanh” và đóng vai trò chủ đạo trong việc triển khai các chính sách tiền tệ, ổn định kinh tế vĩ mô và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế.
Nhóm Big 4: Ngân hàng Thương mại Nhà nước lớn nhất
Tính đến năm 2026, nhóm Big 4 vẫn giữ vị trí quan trọng hàng đầu:
- Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank): Luôn giữ vị thế dẫn đầu về lợi nhuận, hiệu quả hoạt động và chất lượng tài sản. Nhà nước hiện nắm giữ khoảng 65% cổ phần.
- Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam (VietinBank): Là một trong những ngân hàng lớn nhất về quy mô tài sản và mạng lưới hoạt động, phục vụ đa dạng các đối tượng khách hàng. Tỷ lệ sở hữu của Nhà nước là khoảng 64.5%.
- Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV): Có quy mô tài sản lớn nhất trong hệ thống, đóng vai trò quan trọng trong việc tài trợ cho các dự án đầu tư phát triển hạ tầng kinh tế – xã hội. Nhà nước sở hữu 100% vốn điều lệ ban đầu, sau đó giảm dần qua các đợt phát hành cổ phiếu.
- Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam (Agribank): Là ngân hàng thương mại nhà nước duy nhất hoạt động theo mô hình công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên do Nhà nước sở hữu 100% vốn điều lệ. Agribank có vai trò đặc biệt trong việc triển khai các chính sách tín dụng phục vụ phát triển nông nghiệp, nông thôn.
Các ngân hàng thương mại có vốn nhà nước chi phối khác
Ngoài nhóm Big 4, còn có một số ngân hàng thương mại khác mà Nhà nước cũng nắm giữ tỷ lệ cổ phần chi phối, tuy không lớn bằng:
- Ngân hàng TMCP Bưu điện Liên Việt (LienVietPostBank): Mặc dù không phải là ngân hàng 100% vốn nhà nước, nhưng có sự tham gia của Tổng công ty Bưu điện Việt Nam (VNPost) và các cổ đông chiến lược lớn, Nhà nước có ảnh hưởng nhất định thông qua các định chế này. Tuy nhiên, tỷ lệ sở hữu trực tiếp của Nhà nước không đáng kể.
- Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng (VPBank): Trước đây từng có sự tham gia của vốn nhà nước qua Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC), tuy nhiên, tỷ lệ này đã giảm và VPBank hiện hoạt động theo mô hình ngân hàng thương mại cổ phần với phần lớn vốn tư nhân.
Tầm quan trọng và chức năng của các ngân hàng thương mại nhà nước
Các ngân hàng thương mại nhà nước đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam:
- Ổn định hệ thống tài chính: Với quy mô lớn và sự hậu thuẫn của Nhà nước, các ngân hàng này có khả năng chống chịu tốt trước các biến động của thị trường, góp phần ổn định hệ thống.
- Thực thi chính sách tiền tệ: Chúng là công cụ quan trọng để NHNN triển khai các nghiệp vụ như điều tiết lãi suất, cung ứng vốn cho nền kinh tế theo định hướng.
- Hỗ trợ đầu tư phát triển: Đặc biệt là BIDV và Agribank, đóng vai trò then chốt trong việc tài trợ các dự án cơ sở hạ tầng, nông nghiệp, nông thôn, các lĩnh vực ưu tiên của Nhà nước.
- Cung cấp dịch vụ tài chính cho đại chúng: Với mạng lưới rộng khắp, các ngân hàng này đảm bảo khả năng tiếp cận dịch vụ ngân hàng cho mọi tầng lớp dân cư, kể cả ở vùng sâu, vùng xa.
- Thúc đẩy cạnh tranh lành mạnh: Sự hiện diện và hoạt động hiệu quả của các ngân hàng này tạo áp lực cạnh tranh, buộc các ngân hàng thương mại khác phải nâng cao chất lượng dịch vụ và hiệu quả hoạt động.
Xu hướng và những thay đổi dự kiến đến năm 2026
Trong những năm tới, đặc biệt là đến năm 2026, hệ thống ngân hàng thương mại nhà nước dự kiến sẽ tiếp tục có những chuyển đổi quan trọng nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế.
Tái cơ cấu và nâng cao năng lực cạnh tranh
Quá trình tái cơ cấu gắn với xử lý nợ xấu sẽ tiếp tục được đẩy mạnh. Các ngân hàng như VietinBank, BIDV, Vietcombank có thể sẽ tiếp tục thực hiện lộ trình giảm tỷ lệ sở hữu nhà nước xuống dưới 50% theo lộ trình đã đề ra để thu hút vốn đầu tư chiến lược từ các tổ chức tài chính quốc tế, nâng cao năng lực quản trị và chuẩn bị cho việc niêm yết trên các sàn giao dịch chứng khoán quốc tế.
Chuyển đổi số và hiện đại hóa
Công nghệ số đang cách mạng hóa ngành ngân hàng. Các ngân hàng thương mại nhà nước sẽ đẩy mạnh đầu tư vào công nghệ, phát triển các sản phẩm, dịch vụ ngân hàng số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) để tối ưu hóa hoạt động, nâng cao trải nghiệm khách hàng và phòng chống rủi ro.
Vai trò của Agribank
Agribank, với mô hình 100% vốn nhà nước, dự kiến sẽ tiếp tục giữ vai trò chủ đạo trong việc thực hiện các chính sách tài chính phục vụ phát triển nông nghiệp, nông thôn, chương trình mục tiêu quốc gia về giảm nghèo bền vững và xây dựng nông thôn mới. Việc chuyển đổi sang mô hình công ty cổ phần có thể sẽ được xem xét trong dài hạn hơn, nhưng trước mắt, vai trò hiện tại là không thể thay thế.
Kết luận
Tóm lại, khi nói “Ngân hàng Nhà nước gồm những ngân hàng nào”, chúng ta cần phân biệt rõ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam là cơ quan quản lý. Các ngân hàng thương mại nhà nước bao gồm nhóm Big 4 (Vietcombank, VietinBank, BIDV, Agribank) và một số ngân hàng khác có vốn nhà nước chi phối. Đây là những định chế tài chính cốt lõi, đóng vai trò không thể thiếu trong việc đảm bảo sự ổn định và phát triển của nền kinh tế Việt Nam, đặc biệt là trong giai đoạn hội nhập và chuyển đổi số mạnh mẽ đến năm 2026.
